Cohousing - sposób na życie

Alan Heeks (tłum. Ewa Lichtarowicz)

Wyobraźcie sobie styl życia, który byłby zrównoważony zarówno dla ludzi jak i dla planety. Jak mógłby wyglądać? Na pewno cechowałoby go niewielkie oddziaływanie na środowisko naturalne, ale co z ludzkimi potrzebami?

Wielu z nas pragnie więzi sąsiedzkich a jednocześnie niezależności. Chcemy komfortu, przyjemności, rozsądnych cen i... czystego sumienia.

Cohousing to rodzaj wspólnoty mieszkaniowej, która może nam to wszystko zagwarantować. Nie jest szeroko rozpowszechniony w Wielkiej Brytanii, ale sprawdza się doskonale w Skandynawii, skąd wywodzą się jego początki, a ostatnio także w Ameryce Północnej. Podczas gdy tylko najbardziej zaangażowani decydują się na życie w komunach (wywierając przez to niewielki wpływ na środowisko naturalne), Cohousing to rodzaj zrównoważonego sposobu na życie odpowiadający znacznie większej liczbie ludzi. W Danii, gdzie ten pomysł się zrodził 5% wszystkich domostw skupionych jest we wspólnotach Cohousingu.

Czym jest Cohousing?

Główne cechy charakterystyczne Cohousingu to:

  • Połączenie w pełni samodzielnych lokali mieszkalnych z przestrzeniami wspólnymi, użytkowanymi przez wszystkich mieszkańców: każdy samodzielny lokal składa się z przestrzeni mieszkalnej, sypialnej, kuchni i łazienki, a oprócz tego w Cohousingu znajduje się wspólny dom z dużym pokojem i kuchnią na wspólne posiłki, przyjęcia czy spotkania, a być może także z pokojami gościnnymi, warsztatem, pokojem zabaw dla dzieci czy pralnią.
  • Osiedle typu Cohousing jest projektowane i zarządzane przez samych mieszkańców, a tytuł do własności jest we wspólnym posiadaniu.
  • Układ i skala osiedla tworzą poczucie więzi sąsiedzkich i przynależności do wspólnoty: Cohousing tworzy zazwyczaj skupisko 10-30 domostw z samochodami na peryferiach.

widok z oknaWielu ludzi chce zachować swoją niezależność, mieć oddzielne drzwi wejściowe, a jednocześnie połączyć to ze wzajemnym wsparciem i poczuciem więzi sąsiedzkich. Cohousing to idealny sposób, aby mieć to wszystko naraz. Cohousing różni się zdecydowanie od spółdzielni mieszkaniowych czy społeczności ideologicznych, które wymagają dużo bardziej wspólnotowej postawy niż wielu z nas oczekuje.

Zużycie energii a styl życia

Oczywistym jest fakt, że w najbliższej przyszłości pojawią się poważne problemy z dostawami i ceną ropy naftowej i gazu. Należy pilnie zredukować emisję dwutlenku węgla (nawet o 60%). Jednak, Wielkiej Brytanii i innym krajom cały czas nie udaje się nawet w znikomym stopniu zredukować emisji dwutlenku węgla. Sektor mieszkalnictwa jak i powiązane z nim transport i produkcja żywności pochłaniają znaczne ilości paliw kopalnych. Obecnie szeroko dostępne są technologie ogrzewania czy izolacji, które wywierają niewielki wpływ na środowisko.

Jednak dużym wyzwaniem jest fakt, że za znaczną część zużycia węgla odpowiedzialny jest nasz styl życia. Dlatego właśnie inicjatywy takie jak Cohousing, które mogą zdecydowanie zmniejszyć zużycie energii związane ze sposobem życia, odgrywają tak istotną rolę.

Zdrowy rozsądek podpowiada nam, że można żyć w sposób bardziej zrównoważony i tańszy poprzez dzielenie się zasobami z innymi mieszkańcami, na przykład przez wspólne użytkowanie samochodu, uprawę warzyw i owoców czy recykling. Mimo to, polityka mieszkaniowa jak i deweloperzy byli do tej pory tak skoncentrowani na samodzielnych mieszkaniach dla indywidualnych osób, że nie dostrzegli zalet Cohousingu.

Cohousing a zrównoważony rozwój

Używanie i zarządzanie udogodnieniami wspólnotowymi wytwarza więzi społeczne między mieszkańcami. Podobnie działa rozplanowanie przestrzeni, które daje okazję do częstych kontaktów między mieszkańcami: sieć deptaków, czy dom wspólnotowy, z którego odbiera się pocztę. Te cechy mają bezpośredni wpływ na promowanie zrównoważonego sposobu życia: łatwiej jest wspólnie wybrać się na zakupy, czy na koncert, ale także cieszyć się życiem towarzyskim na miejscu.

W Threshold Centre w Dorset, pilotażowym osiedlu Cohousing, gdzie mieszkam udało nam się ograniczyć podróże samochodem do 14% średniej krajowej. Lepiej rozporządza się też niektórymi technologiami, na przykład systemem ogrzewania opartym na biomasie. Sprawdza się on idealnie dla całej grupy gospodarstw domowych, a także przy ogrzewaniu w ciągu dnia przestrzeni wspólnych i przestrzeni do pracy.

gospodarstwoInną cechą Cohousingu jest wspólna produkcja żywności. Wspólne uprawianie warzyw daje wiele radości, a hodowla kurczaków nie stanowi problemu, gdy każda rodzina po kolei się nimi zajmuje. Takie inicjatywy zmniejszają konieczność częstych wypraw na zakupy.

Cohousing a przystępne ceny

Wspólne przestrzenie sprawiają, że indywidualne mieszkania mogą być mniejsze, a przez to ich ceny są bardziej przystępne. Wspólne korzystanie z transportu, dzielenie się obowiązkiem opieki nad dziećmi, kupnem i produkcją żywności także pomaga zredukować koszty życia. W większości osiedli Cohousing można wynająć mieszkanie za rozsądną cenę.

Stosunek spółdzielni mieszkaniowych i samorządowych wydziałów do spraw mieszkalnictwa wobec Cohousingu wydaje się być bardzo zróżnicowany. Niektóre z tych instytucji dostrzegają korzyści tego podejścia i wierzą, że Cohousing stanowi wartościową formę zapewnienia nowego mieszkania dla niektórych rodzin (...)

Sąsiedztwo

Osiedla cohousingowe szybko stają się sąsiedztwami oferującymi swoim mieszkańcom dużo wsparcia. Współpraca przyszłych mieszkańców przy tworzeniu projektu stwarza między nimi więzi wspólnotowe jeszcze przed zasiedleniem osiedla. Każda wspólnota cohousingowa wymaga do pewnego stopnia od mieszkańców identyfikowania się ze wspólnymi wartościami, zawartymi w zobowiązaniu, które wszyscy mieszkańcy, także ci wynajmujący lokal na osiedlu, muszą podpisać.

latawiec Poziom kontaktów towarzyskich i zawodowych sprawia, że ludzie wzajemnie sobie pomagają przez co wytwarza się poczucie więzi sąsiedzkich. Dla wielu z nas to duża zaleta. Są jednak grupy ludzi, które doceniają je szczególnie. Coousing był początkowo sposobem na kreowanie bezpiecznego sąsiedztwa dla dzieci.

Pierwsze osiedle typu Cohousing - Community Project (Projekt Komunalny) w Sussex w Wielkiej Brytanii doskonale świadczy o sukcesie tej inicjatywy. Osiedla typu Cohousing dla starszych ludzi (samotnych lub rodzin powyżej 50-tego roku życia) cieszą się coraz większą popularnością na całym świecie. Warsztaty na temat Cohousingu przeprowadzone w Threshold Centre potwierdziły, że wiele osób z tej właśnie grupy wiekowej chce żyć mając poczucie przynależności do wspólnoty, ale też z zachowaniem swojej niezależności. Co więcej, pragną żyć w sposób bardziej zrównoważony.

Idealna sytuacja powstaje, gdy osiedle typu Cohousing zawiera w sobie przestrzeń do pracy i do wspólnych przedsięwzięć, co jest szczególne ważne dla rodziców z małymi dziećmi i osób starszych, które chcą utrzymać życie zawodowe, rodzinne i towarzyskie jak najbliżej siebie.

Ewoluujący Cohousing

(...) Środowisko mieszkaniowe w Cohousingu jest kształtowane przez zasoby mieszkańców i otoczenie. Jako, że mieszkańcy sami zarządzają swoim osiedlem, wszelkie wprowadzane zmiany wynikają z ich potrzeb. Z drugiej strony, deweloperzy, którzy nie mieszkają w otoczeniu, które tworzą nigdy nie mogą być pewni trafności swoich pomysłów, co do wyglądu czy funkcjonalności osiedla. Cohousing nie tworzy tylko fizycznej przestrzeni, ale także nieformalną społeczność.

Jako, że mieszkańcy posiadają tytuł własności i prawo do zarządzania wspólnymi przestrzeniami mogą bez trudu dokonywać zmian wynikających ze zmieniających się potrzeb, na przykład gdy młode rodziny zamieniają się w rodziców z nastoletnimi dziećmi.

Nie tylko nowe budynki

Większość osiedli typu Cohousing składa się z nowych budynków. Jednak idea Cohousingu sprawdza się też w przypadku istniejących budynków czy całych sąsiedztw. Community Project w Sussex zaadaptował do swoich celów nieużytkowany wiejski szpital psychiatryczny.

Jedno z osiedli cohousingowych w Danii wykorzystało na swoje potrzeby starą fabrykę. Główny budynek fabryki został zaadaptowany na zadaszony deptak wzdłuż, którego znajdują się domu szeregowe. W Oakland w Kalifornii z opuszczonej hurtowni utworzono przestrzeń handlową na parterze a na piętrze mieszkania, dzięki czemu do podupadłej dzielnicy powróciło życie.

kwiatIstnieją także przykłady Cohousingów powstających z istniejących już domów w okolicy, co nie wymaga wielu prac adaptacyjnych. Na jednym amerykańskim osiedlu przyjaciele zaczęli wykupywać sąsiadujące ze sobą domy w taniej okolicy, po czym zlikwidowali ogrodzenia między ogródkami. Na końcu złożyli się na zakup jeszcze jednego domu, który stał się ich domem wspólnotowym. Niektóre elementy Cohousingu, przede wszystkich wspólne posiłki, korzystanie z jednego środka transportu czy udzielanie sobie wsparcia można wprowadzać w życie w każdym sąsiedztwie niezależnie od miejsca.

Ruch Cohousing

Cohousing rozwinął się w latach sześćdziesiątych w Danii: polityka rządu wspierała te idee, gdyż widziała w niej wiele korzyści społecznych i środowiskowych. Ruch ten rozwinął się także w innych częściach Skandynawii. Coraz bardziej popularny staje się też w Holandii i Ameryce. W Wielkiej Brytanii też odnotowuje się wzrost zainteresowania Cohousingiem.

Jest wiele grup i indywidualnych osób chętnych do uczestnictwa w tym projekcie. Cohousing przyciąga też uwagę polityków i mass mediów. Na przykład, raport sporządzony przez University College London w 2006 roku podkreślił znaczenie Cohousingu jako sposobu na zrekompensowanie dużego zużycia zasobów naturalnych w coraz większej liczbie domów zamieszkałych tylko przez jedną osobę. Raport ten był szeroko dyskutowany na antenie BBC jak i w krajowej prasie.

Obecnie działają dwa projekty typu Cohousing. Springhill w Stroud jest nowym projektem budowlanym skladającym się z 32 jednostek na terenie miejskim. Zakończony został w 2004 roku. Projekt Komunalny (The Community Project) to zaadaptowanie byłego szpitala wiejskiego w Sussex, zakończone w 2000 roku. W Dorset, Centrum Threshold tworzy plany centrum cohousingowego oraz edukacyjnego opartego na użyciu i przystosowaniu istniejących budynków.

W Wielkiej Brytanii jednakże obraz odbiega nieco od ideału. Wiele grup ma trudności z rozpoczęciem projektów, a niektórzy zrezygnowali mimo wielu lat ciężkiej pracy.

Główne problemy to:

  • o ile strategiczne planowanie na wszystkich poziomach wymaga stabilności i zrównoważenia, większość urzędników w swej metodzie podejmowania decyzji nie dostrzega specjalnych korzyści Cohousingu; mogą oni odnosić wrażenie, że Cohousing skupiający się na dzieleniu stylu życia i środków nie może być ujęty w ramy poprzez planowanie,
  • zakupienie działki przy konkurencji ze strony deweloperów jest niezwykle trudne; działek nie ma zbyt wiele, są bardzo drogie i sprzedają się niezwykle szybko; nie jest łatwo grupie cohousingowej zebrać środki i zadeklarować się w odpowiednim czasie,
  • wiedza techniczna i usługi profesjonalne pomagające rozpocząć działalność grupom cohousingowym są bardzo ograniczone w Wielkiej Brytanii.

Sieć cohousingowa w Wielkiej Brytanii (The UK Cohousing Network) to kluczowa grupa w Wielkiej Brytanii. Stara się wychodzić na przeciw tym kwestiom, choć do dyspozycji ma ograniczone środki. Jedną z kluczowych kwestii w rozmowach prowadzonych z Wydziałem do Spraw Społeczności i Samorządów Lokalnych jest urządzenie sympozjum dotyczącego tego jak wdrażać Cohousing w Wielkiej Brytanii, oraz jak planować i wprowadzać zmiany.

Tekst oryginalny: "Cohousing - Alan Heeks explores why cohousing can radically reduce your carbon footprint – and make you happy." (996 KB)