Jak postawy przedsiębiorcze mogą zmienić wieś?

Agnieszka Komuda

Powstawanie prywatnych inicjatyw gospodarczych mieszkańców wsi jest zjawiskiem nie tyle pozytywnym czy wskazanym, co koniecznym.

Sytuacja współczesnej polskiej wsi jest daleka od ideału. Często słyszy się głosy przedstawiające właśnie przedsiębiorczość jako lek na wszelkie bolączki wsi. Trzeba zadać sobie pytanie czy rzeczywiście nim jest? Co może zmienić? Czy poprawi w odczuwalnym stopniu warunki życia mieszkańców wsi?

Przedsiębiorczość może nie być cudownym środkiem, rozwiązującym „od ręki” wszystkie problemy występujące na obszarach wiejskich. Jednakże rozwój, jaki może się dokonać dzięki przedsiębiorczości wiejskiej jest nie do przecenienia. Dzieje się tak dlatego, że „wszelkie polepszenie się bytu codziennego na wsi zależne jest przede wszystkim od wzmożonej aktywności samych jej mieszkańców” [1]. Zaś przedsiębiorczość jest koncepcją najpełniej realizującą tę ideę.

Pozytywne skutki prowadzenia działalności na własny rachunek przez ludność wiejską są wielorakie. Najlepiej rozpocząć od zagadnienia wzrostu dochodów. Praca na swoim umożliwia widoczne polepszenie warunków materialnych rodzin wiejskich, rolników oraz osób niezwiązanych z rolnictwem, gdyż sektor prywatny jest lepiej płatny niż inne formy zatrudnienia. Jest to szczególnie ważne w czasach spadku dochodów z produkcji rolniczej i ogólnego ubożenia wsi.

Wzrost dochodów mieszkańców wsi to także realne polepszenie się standardu i jakości ich życia, sprzyjające redukcji napięć wewnątrzrodzinnych i sytuacji konfliktowych. A więc większe dochody wiążą się z poprawą psychicznej kondycji ludności wiejskiej.

Lecz to nie koniec zbawiennych rezultatów poprawy sytuacji ekonomicznej wsi, bowiem większe dochody stymulują zwiększenie konsumpcji na obszarach rustykalnych, a co za tym idzie powodują także ożywienie lokalnych rynków zbytu oraz zwiększenie siły nabywczej ich mieszkańców. Wszystko to sprzyja pojawieniu się koniunktury i dalszej poprawie warunków bytowych na wsi.

Przedsiębiorczość oznacza też pojawienie się nowych miejsc pracy. Nie chodzi tu tylko o samozatrudnienie, ale także o zapewnienie przez przedsiębiorców wiejskich etatów innym mieszkańcom wsi. „Efekty uzyskiwane w wyniku działań przedsiębiorczych dotyczą nie tylko osoby bezpośrednio zaangażowanej, ale również i innych osób, które dzięki temu mogą pracować i uzyskiwać określone dochody” [2]. Praca na własne ryzyko jest rozwiązaniem, przynajmniej częściowym, problemu bezrobocia, zarówno jawnego jak i ukrytego.

Kreowanie miejsc pracy na obszarach wiejskich umożliwia zatrudnienie osób formalnie uznanych za bezrobotne, jak i tych, które bytują w gospodarstwach rolnych, pomimo swej nieużyteczności.

Inicjatywa prywatna mieszkańców obszarów wiejskich może ograniczyć zjawisko przeludnienia rolnictwa i zagospodarować siłę roboczą uwolnioną w wyniku zwolnień w sektorze przemysłowym. Zmniejszające się bezrobocie może z kolei zapobiec rozpowszechnianiu się poczucia frustracji i niechęci do podejmowania pracy poza rolnictwem.

koń Przedsiębiorczość wiejska nie oznacza jedynie tworzenia nowych miejsc pracy, przede wszystkim powoduje ona pojawienie się zatrudnienia pozarolniczego. Nowe zawody niezwiązane z rolnictwem odmienią oblicze wsi i spowodują, iż wieś zmieni swój charakter z monofunkcyjnego, związanego jedynie z rolnictwem, na wielofunkcyjny.

Pojawienie się nowych funkcji obszarów wiejskich, umożliwi stopniowe przekwalifikowanie ich mieszkańców, dzięki czemu będą oni bardziej konkurencyjni na rynku pracy. Co więcej pozarolnicze miejsca pracy umożliwią „odchudzenie” rolnictwa z siły roboczej, a zjawisko tzw. przechowalni dla bezrobotnych hamujące dotychczas zmiany strukturalne w gospodarstwach rolnych może zostać zredukowane.

Istnieją także inne przesłanki skłaniające do tworzenia etatów niezwiązanych z sektorem rolniczym. Mówiąc bardziej ogólnikowo, pozarolnicze zatrudnienie umożliwia i przyspiesza zmiany strukturalne rolnictwa i obszarów wiejskich w ogóle. Powstawanie nowych miejsc pracy zapobiega również niekorzystnym tendencjom demograficznym, szczególnie wyludnieniu wsi. A więc przedsiębiorczość może być również odpowiedzią na społeczną i ekonomiczną degradację niektórych terenów, spowodowaną emigracją za pracą mieszkańców wsi.

Samozatrudnienie jest sposobem na uzyskiwanie dodatkowych dochodów, co umożliwia dalsze prowadzenie mniej dochodowych gospodarstw oraz zapobieżenie podupadaniu obszarów peryferyjnych, oddalonych od ośrodków miejskich.

Praca poza rolnictwem może także rozwiązać problem ucieczki ze wsi młodych wykształconych ludzi. Jeżeli na terenach rustykalnych znalazłoby się zatrudnienie w sektorach innych niż rolniczy, osoby najbardziej znaczące dla ich rozwoju, młodzież i najlepiej wykształceni, mogłyby zaspokajać swoje aspiracje zawodowe i życiowe w ich obrębie.

Co za tym idzie struktura demograficzna nie ulegałaby deformacji, nie wyjeżdżaliby ze wsi najlepiej wykształceni, ambitni i nastawieni na karierę młodzi ludzie. Przedsiębiorczość umożliwi im rozwój, osiąganie swoich celów i realizację planów zawodowych bez emigracji za granicę lub do miasta. Na wsi zostaną ci, którzy mają siłę i predyspozycje, by umożliwiać dalszy jej rozkwit.

Popularyzacja postawy przedsiębiorczej oprócz efektów ekonomicznych, generuje również zmiany świadomościowe ludności wiejskiej. Praca na własny rachunek jest lekarstwem na nieporadność i bezczynność ludzką, a podjęcie jej pobudza do działania nie tylko przedsiębiorcę. Rozwój przedsiębiorczości może aktywizować całą społeczność wiejską.

Dobry przykład udanego biznesu propaguje zachowania redukcji ograniczeń zamiast redukcji potrzeb. Przedsiębiorczy mieszkańcy wsi rozpowszechniają model człowieka odpowiedzialnego za swoje losy, samodzielnie kreującego warunki własnego życia.

Tworzenie przedsiębiorstw na obszarach wiejskich powoduje wzrost poczucia niezależności i postaw aktywnego przystosowania do warunków gospodarki rynkowej. Są to ważne skutki psychologiczno-społeczne, które mogą zaważyć na losach wsi jako takiej.

Przedsiębiorczość być może nie jest idealnym rozwiązaniem wszystkich problemów wsi, wspomniane zmiany nie nastąpią z dnia na dzień, nie obejmą też wszystkich, którzy zamieszkują obszary wiejskie. Mimo to jest ona działalnością, która kompleksowo ogranicza wiele negatywnych zjawisk, które wpływają na standard życia na wsi i niszczą poczucie komfortu oraz bezpieczeństwa jej mieszkańców.

1. Sulimski, J. 1990. Aktywność zawodowa i życiowa mieszkańców wsi i jej wpływ na przeobrażenia środowiska lokalnego. „Wieś i Rolnictwo” nr 4 s. 161.

2. Wiatrak, A. 1998. Przedsiębiorczość i doradztwo w środowisku wiejskim, w: Jeznach, M. (red.) Przedsiębiorczość kobiet na wsi ze szczególnym uwzględnieniem agroturystyki. Warszawa: Wydawnictwo SGGW. s. 51.