Jedz lokalnie

Gosia Kowalska

Bezpośrednim następstwem wielkoskalowego rolnictwa jest zatrucie powietrza, wód, GMO, BSE, degradacja gleby, duże zmechanizowanie i wykorzystanie środków chemicznych. Globalny system żywnościowy okazał się skrajnie kapitałowo - i energochłonny.

Produkty, które składają się na przeciętny posiłek amerykański, zanim trafią na stół, muszą pokonać odległość ok. 2400 km. Badania przeprowadzone w Niemczech wykazały, że 1 kubek jogurtu zawierał składniki pochodzące z 4 krajów, które w sumie przebyły drogę tysiąca km. Żywność globalna w procesie produkcji poddawana jest ogromnemu przetworzeniu. Rafinowane produkty np. biała mąka, ryż, cukier - w procesie przetwarzania utraciły większość swoich cennych składników. Wiele produktów traci swój pierwotny smak i kolor - dodaje się do nich dużo sztucznych polepszaczy, a ze względu na odległy transport - konserwantów. Agrobiznes i supermarkety poprzez reklamę i bezsensowne regulacje prawne zdołały przekonać ludzi, że owoce i warzywa muszą spełniać określone standardy wielkości, kształtu i koloru.

Wg badań ONZ pestycydy zabijają rocznie 20 - 40 tys. rolników, a ok. 30 tys. farmerów w USA cierpi na choroby przez nie wywołane. Wprowadzenie ciężkich maszyn rolniczych zwiększyło wydajność pracy, ale także koszty, które muszą ponosić rolnicy na kupno maszyn oraz paliwo. Aby w pełni wykorzystać możliwości produkcyjne maszyn, rolnicy musieli powiększyć obszary uprawne poprzez wycięcie drzew i krzewów, zasypanie oczek wodnych. Rolnictwo i krajobraz wiejski zostały dopasowane do technologii. UE wspiera system globalny, kosztem lokalnego. Wielkość przyznawanych subsydiów jest proporcjonalna do powierzchni gospodarstwa. Więksi dostają więcej, dzięki czemu mogą sprzedawać swoje produkty poniżej kosztów produkcji, pozostawiając drobnych rolników bez szans. "W UE miliardy funtów zamiast służyć rozwojowi małych gospodarstw rolnych, żywią żarłoczny biznes" (Graham Harvay). Globalny system żywnościowy jest silnie uzależniony od wiedzy i technologii, wytwarzanej przez niewielką ilość zachodnich instytucji.

Żywność lokalna

Niewielkie gospodarstwa, w tym ekologiczne są przeważnie samowystarczalne, stanowią obieg zamknięty, produkcja roślinna i zwierzęca są zrównoważone. Lokalne produkty częściej spożywa się świeże - nie potrzebują one tylu opakowań, przetwarzania i chłodzenia, co produkty pochodzące z globalnego rynku. Np. świeży groszek wymaga tylko 40% zasobów energii zużywanej na wyprodukowanie paczki groszku mrożonego i jedynie 25% z tej, przeznaczonej na produkcję groszku w puszce. Żywność lokalna jest bardziej przyjazna środowisku, charakteryzuje się wysokim stopniem zróżnicowania wynikającym z odmiennego klimatu, warunków naturalnych, sposobu uprawiania. Wspiera również, dzięki wielowiekowej starannej selekcji nasion przez rolników, zróżnicowanie w obrębie jednego rodzaju produktów. Efektem tego jest np. istnienie dziś 17 tys. rodzajów pszenicy.

Globalne rolnictwo natomiast niszczy bioróżnorodność w zastraszającym tempie. W Niemczech rolnictwo przemysłowe spowodowało, że ponad 500 gatunków roślin jest zagrożonych wyginięciem. Wraz ze spadkiem różnorodności spada stabilność i elastyczność całego gospodarstwa. domek z ogródkiemMonokulturowe uprawy są bardziej narażone na zniszczenie przez tzw. szkodniki. Rolnik nastawiony na taką uprawę bardzo łatwo może wszystko stracić. W celu zminimalizowania ryzyka stosuje więc coraz większe dawki pestycydów, środków grzybobójczych, herbicydów itd. Stosowanie tych metod niszczy wiele pożytecznych organizmów, burzy równowagę biologiczną, a wspiera znakomicie agrobiznes. Powstaje błędne koło: większe dawki powodują większe problemy, a to zmusza do stosowania coraz większej ilości chemii.

W lokalnych systemach dochody rolników są większe, ponieważ nie funkcjonuje tam tylu pośredników. Drobne, mniej zmechanizowane gospodarstwa zatrudniają więcej ludzi - przeciwdziała to bezrobociu. Lokalna żywność wiąże się z transportem na małe odległości, co powoduje mniejsze zużycie energii, mniejszą produkcję zanieczyszczeń i gazów cieplarnianych. Dzięki zmniejszeniu dystansu konsument ma szansę poznać producenta swojej żywności.

Sprawdzone działania

Targowiska rolne

Przez wiele stuleci targ na rynku miejskim był osią, wokół której skupiało się życie towarzyskie oraz handel rolny i rzemieślniczy. W planach miast targ był zlokalizowany w centrum - dojazd umożliwiały promieniście dochodzące do niego drogi wiodące z pobliskich wsi, tak aby ułatwić przepływ ludzi i towarów. Konsumenci mają tutaj duży wybór zdrowych, świeżych i różnorodnych produktów. Wydawane pieniądze przeznaczone są na rozwój lokalnych przedsiębiorców. Targowiska wpływają także korzystnie na zjawisko konkurencji.

Stowarzyszenia wspierające rolnictwo

Inicjatywa polega na tym, że konsumenci płacą rolnikom z góry, a w zamian otrzymują określony udział w produkcji. Może to następować poprzez:

  • gospodarstwa wspólnotowe - gospodarstwo jest własnością wszystkich członków wspólnoty, a rolnicy są równorzędnymi udziałowcami
  • systemy paczek z żywnością ekologiczną - konsumenci płacą za określoną ilość dostaw w tygodniu.

Zawartość każdego koszyka jest standardowa, a nie robiona na indywidualne zamówienie i zależy od tego jakie produkty w danym tygodniu można zebrać.

To rozwiązanie daje szansę uczestnictwa konsumentów w produkowaniu własnej żywności i wiedzę o tym, w jaki sposób była uprawiana. Rolnikom natomiast zapewnia pewny i stabilny rynek zbytu oraz płatność z góry. Umożliwia także nawiązanie bliskich kontaktów pomiędzy nabywcą a konsumentem. System ten stanowi realną konkurencję dla sieci hipermarketów.

Sprzedaż w domu

Wielu rolnikom ekologicznym udało się zdobyć wiernych klientów, którzy regularnie odwiedzają ich gospodarstwa i kupują różnorodne produkty. Zadowoleni z efektów polecają ten sposób zakupu swoim znajomym, dzięki czemu krąg nabywców się poszerza.

Co możesz zrobić?

Decyzje, które podejmujesz podczas robienia zakupów kształtują świat. To, w jaki sposób wydajesz swoje pieniądze ma ogromny wpływ na przyrodę oraz kierunek rozwoju społecznego. Twoje pieniądze mogą wspierać lokalną gospodarkę i zrównoważony rozwój, ale również napędzać łamanie praw człowieka, wspieranie reżimów w krajach Trzeciego Świata, handel bronią, niszczenie małych społeczności i przyrody, okrutne traktowanie zwierząt. Dlatego tak ważne są odpowiedzialne i świadome zakupy!

Kupuj żywność lokalną

Staraj się zaopatrywać w żywność u wytwórców lokalnych. Czytaj dokładnie na etykietach skąd pochodzi produkt, jaki ma skład, kto jest producentem. Kupuj towary ze znakami certyfikacji ekologicznej, Slow Food, Sprawiedliwego Handlu, niemodyfikowane genetycznie.

Wspieraj lokalne sklepy i lokalnych producentów

Nabywaj żywność od lokalnych producentów i sprzedawców, a nie w supermarketach! Chronisz w ten sposób środowisko oraz wspierasz lokalną społeczność i zapobiegasz bezrobociu. Masz też gwarancję lepszej jakościowo żywności. Nie wspieraj wielkich korporacji nastawionych jedynie na szybki zysk.

Kupuj produkty krajowe, a najlepiej ze swojego rejonu

Zwracaj uwagę na kody kreskowe znajdujące się na opakowaniu.Są one związane z krajem rejestracji wyrobu, w zasadzie pokrywa się to z krajem producenta. Wyroby wytworzone w Polsce przeważnie mają kody kreskowe zaczynające się od 5 90. Zorientuj się czy producent jest firmą krajową, czy zagraniczną działającą w Polsce. Nazwy typu "XXX Poland", czy "XXX Polska", "XXX Ltd" itd. sugerują raczej, że producentem jest firma zagraniczna. Wiele polskich firm, mimo swojsko brzmiących nazw, zostało wykupionych przez zagraniczny kapitał.

W przypadku, gdy nie można danego produktu zastąpić krajowym np. kawa, herbata można znaleźć substytut np. herbatę owocową lub oryginalny towar, który przynajmniej jest importowany lub pakowany przez firmy krajowe. Wtedy choć część pieniędzy zostanie na krajowym rynku i wzmocni dany region.

Jedz w domu

Dzięki temu możesz dokonać samodzielnie wyboru, co chcesz mieć na swoim talerzu.

Stosuj właściwą dietę

Jedz sezonowe warzywa i owoce, zdrowe i nie obciążające środowiska. Produkty pozasezonowe, ze szklarni - nafaszerowane chemią lub przywiezione samolotami z ciepłych krajów (transport!!!) mają kiepski smak i niewiele składników odżywczych.

mirabelkiZnakomitym wyborem jest wegetarianizm, który w skali globalnej przyczynia się do zmniejszenia zanieczyszczenia środowiska (gnojowica z ferm przemysłowych!) oraz dzięki przeznaczeniu gruntów na których dotychczas uprawiano paszę dla zwierząt na uprawy dla ludzi niweluje głód na świecie. Na każdy kilogram wołowiny potrzeba 5 kg wysoko - proteinowej paszy. Co roku Europa importuje 55 milionów ton paszy z krajów Południa. "Żywność była dla ludzi. Teraz uprawiają soję dla świń w Europie" mówi Joo Claudio, rolnik z Brazylii.

Makrobiotyka natomiast postuluje jedzenie roślin sezonowych oraz wyrosłych nie więcej niż 100 km od miejsca zamieszkania. Ponadto poleca jedzenie całości pokarmowych np. pełnych ziaren zbóż, co jest bardzo energooszczędne.

Załóż ogród

Samodzielne uprawiaj żywność, dzięki czemu zapewnisz sobie jej odpowiednią jakość. Ilość wystarczającą rocznie na jedną osobę można wyhodować na 30 metrach kwadratowych.

Chroń nasiona

Używaj miejscowych nasion, najlepiej z upraw ekologicznych. Możesz je wyhodować samodzielnie i stosować co roku. W ten sposób możesz wybrać odmiany, które sprawdzają się najlepiej w twoim ogrodzie.

Załóż organizację na rzecz lokalnej żywności

Promuj tego typu żywność. Edukuj, dziel się swoją wiedzą z innymi np. w szkołach, gminie itd. Organizuj ekojarmarki z lokalną żywnością.

Na podstawie:
  1. H. Norberg - Hodge, T. Merrifield, S. Gorelick " Powrót gospodarki żywnościowej do korzeni. Lokalne alternatywy wobec globalnego przemysłu rolnego", Wydawnictwo "Zielone Brygady", Kraków 2005
  2. "Lokalna żywność, globalna pomyślność. Pakiet kampanijny", opr. Maria Huma, Wydawnictwo "Zielone Brygady"