Przyroda nie zna monokultur

Gosia Kowalska

Założeniem rolnictwa ekologicznego jest stosowanie metod produkcji zbliżonych do naturalnych, nie naruszających równowagi przyrodniczej. Gospodarstwo staje się częścią ekosystemu, a rolnik działa zgodnie z wymogami gleby, roślin i zwierząt, co zapewnia żyzność i zdrową, wysokiej jakości żywność.

Gospodarstwo ekologiczne musi być zlokalizowane w odpowiedniej odległości od źródeł zanieczyszczeń: zakładów przemysłowych, intensywnie użytkowanych dróg ( co najmniej 200 m). W okresie przestawiania na ekologiczne metody uprawy ziemi należy dużo uwagi poświęcić zwiększeniu żyzności gleby. Wiąże się to z poprawieniem jej struktury, wzbogaceniem w ważne makro- i mikroelementy, osiągnięciem odpowiedniego odczynu, ograniczeniem rozwoju chwastów i chorób, zwiększeniem zdolności sorpcyjnych, poprawieniem stosunków wodnych i tlenowych.

Stan gleby można sprawdzić prostym sposobem poprzez tzw. próbę szpadlową, czyli uważną obserwację wyciętej bryły ziemi. O dobrej żyzności świadczy duża ilość tuneli dżdżownic, obfitość drobnych organizmów, rozbudowany system korzeniowy przerastający glebę, obecność brodawek korzeniowych, luźna, gruzełkowata struktura. Żyzność gleby związana jest z ilością żyjących w niej organizmów, biorących aktywny udział w przemianach azotu, fosforu, siarki, mineralizacji i humifikacji materii organicznej oraz wiązaniu azotu atmosferycznego. Mikroorganizmy wytwarzają związki biologicznie aktywne: antybiotyki, witaminy, regulatory wzrostu.

Istotnym elementem jest odpowiednie przygotowanie gleby do uprawy. Powinna być ona odwracana nie głębiej niż 25 cm. Ważne natomiast jest głębokie spulchnienie oraz rozdrobnienie skib. Płytkie odwracanie nie zaburza warunków fizykochemicznych, nie powoduje, że bakterie beztlenowe dostając się na powierzchnię, do obcego sobie środowiska, giną.

Pielęgnacja wiąże się ze stosowaniem właściwego płodozmianu, naturalnych nawozów oraz odpowiednich zabiegów ochronnych. Prawidłowo zaplanowany płodozmian, czyli następstwo roślin na danym polu ma kluczowe znaczenie w rolnictwie biologicznym. Pozwala na zachowanie gleby w dobrej kondycji: po roślinach wyczerpujących glebę sieje się takie, które wzbogacą ją w składniki pokarmowe (np. motylkowate), po roślinach pogarszających stanowisko - rośliny strukturotwórcze itd. Unika się następstwa pokrewnych gatunków, aby zmniejszyć możliwość pojawienia się chorób i szkodników.

Dobry płodozmian to:

  • rośliny motylkowate - co najmniej 25-30%
  • zboża - 40-60%
  • długa rotacja - 5-7 lat
  • gatunki o odmiennych wymaganiach pokarmowych, glebowych itd.
  • duży udział międzyplonów

Odpowiednio dobrane rośliny to efektywniejsze wykorzystanie składników pokarmowych i światła, mniejsze ryzyko pojawienia się chorób, wzrost różnorodności biologicznej, wzajemna ochrona roślin przed wiatrem i przymrozkami. W uprawach ekologicznych gleba powinna być przez cały rok pokryta roślinnością. Zapobiega to wymywaniu azotu, zbytniemu przesuszeniu oraz erozji.

Nawożenie w rolnictwie ekologicznym polega na dostarczaniu "pokarmu" organizmom glebowym, a nie bezpośrednio roślinie uprawnej. Dopiero po przetworzeniu przez mikroorganizmy odpowiednie składniki pobierane są przez korzenie roślin. Niezwykle cennym nawozem naturalnym jest kompost - w wyniku rozkładu odpadów organicznych przez bakterie, grzyby i bezkręgowce powstaje cenna próchnica.

W gospodarstwie ekologicznym nie może zabraknąć nawozów zielonych, czyli roślin przeznaczonych na przyoranie. Stanowią one bogate źródło substancji organicznej i dodatkowo, w przypadku motylkowatych - azotu wiązanego z powietrza atmosferycznego przez bakterie Rhizobium. Poprawiają strukturę gleby i eliminują zachwaszczenie. Im większa część korzeniowa tym bardziej korzystne oddziaływanie na glebę. Jako nawóz może być stosowana także rozdrobniona słoma, wzbogacająca glebę w potas i mikroelementy. Stymuluje ona również aktywność mikroorganizmów.

Dopuszczalne są nawozy mineralne, ale wyłącznie naturalnego pochodzenia np. dolomit, mączka bazaltowa, wapienie. Należy jednak wprowadzać je do kompostu, a nie bezpośrednio na glebę. Obornik musi być przekompostowany lub wstępnie rozłożony, wprowadzenie do gleby nierozłożonej materii organicznej powoduje szereg zaburzeń, a korzenie roślin unikają jej sąsiedztwa.

Rolnictwo ekologiczne to system zrównoważony pod względem ekologicznym, ekonomicznym i społecznym. W dużej mierze niezależny od nakładów zewnętrznych, nie powoduje degradacji środowiska, umożliwia zachowanie lokalnych społeczności i dziedzictwa kulturowego.